rss
Chủ nhật, 26/01/2020 | 08:51 GMT+7

Các lĩnh vực thể thao nhìn dưới góc độ kinh tế

Cập nhật 15:22 ngày 04/12/2019
(Kinh tế Thể thao) - Dưới góc độ kinh tế, chuỗi giá trị công nghiệp thể thao có nhiều lĩnh vực hoạt động với những mục tiêu khác nhau, trong đó nổi bật là thể thao công, thể thao vì lợi nhuận và thể thao phi lợi nhuận. Tuy nhiên, cách phân chia này chỉ mang tính tương đối, vì trong thực tế các lĩnh vực thể thao thường hòa lẫn vào nhau và các hoạt động TDTT có sự giao thoa, hỗ trợ lẫn nhau của các thành phần kinh tế và đối tượng tham gia.

Lĩnh vực thể thao công         

Lĩnh vực thể thao công được nhà nước tạo ra nhằm thực hiện các nhiệm vụ thể thao công ích, do chính quyền các cấp và các tổ chức nhà nước quản lý. Các tổ chức quản lý thể thao này có nhiệm vụ phát triển TDTT, quyết định và thực thi các chính sách thể thao, hỗ trợ các cuộc thi đấu thể thao quốc gia và quốc tế, tổ chức các dịch vụ chăm sóc, cải thiện sức khỏe toàn dân.

Nhà nước quan tâm đến TDTT vì tiềm năng to lớn của nó đối với các lợi ích chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, y tế và giáo dục. TDTT đem lại sức khỏe cho người tham gia tập luyện, tạo điều kiện gắn kết họ với xã hội. TDTT có thể kích thích hoạt động kinh tế quốc dân, làm tăng niềm tự hào dân tộc trong các hoạt động đối ngoại. Thể thao còn được xem là chiến lược phát triển của quốc gia vì những hữu ích của nó như có thể tạo nên sự đoàn kết, gìn giữ bản sắc dân tộc, phát triển tinh thần quốc gia.

Nhà nước tác động đến lĩnh vực TDTT theo 4 cách:

- Cung cấp kinh phí và cơ sở vật chất cho thể thao, bao gồm kinh phí tổ chức các hoạt động thể thao địa phương và quốc gia; các chiến dịch đăng cai đại hội thể thao thế giới, châu lục, khu vực. Xây dựng, duy trì và phát triển các môn thể thao trọng điểm của quốc gia và thể thao địa phương, tạo ra các cơ sở vui chơi giải trí công cộng cho người dân.

- Trực tiếp hoặc gián tiếp chỉ đạo việc phát triển các môn thể thao, các đội tuyển thể thao quốc gia và các tỉnh, thành, ngành... bằng các chương trình, kế hoạch (như chương trình mục tiêu quốc gia về thể thao, chương trình phát triển các môn thể thao trọng điểm...), bằng việc đầu tư cho công tác tuyển chọn, đào tạo vận động viên (VĐV) ở các trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia và tỉnh, thành, ngành.

- Tổ chức triển khai nghiên cứu và chuyển giao các chương trình, đề án, đề tài khoa học về thể thao để nâng cao thể chất, thể lực, tầm vóc, sức khỏe toàn dân, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và lối sống của nhân dân. Tổ chức nghiên cứu xây dựng các chiến lược, quy hoạch phát triển TDTT dài hạn, trung hạn...

- Đảm bảo các khía cạnh pháp lý và đạo đức theo tinh thần và hiến chương của Ủy ban Olympic quốc tế, chẳng hạn như: các hoạt động chống doping, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu trong lĩnh vực TDTT... cũng như xây dựng các yếu tố môi trường pháp lý và đảm bảo việc thực thi các vấn đề pháp lý trong thể thao.

Vì thực hiện nhiệm vụ phát triển TDTT và sức khỏe người dân là chủ yếu, nên lĩnh vực thể thao công không đặt nặng yếu tố kinh doanh và tìm kiếm lợi nhuận. Các nguồn lực chính đều được nhà nước đầu tư, chủ yếu từ ngân sách nhà nước. 

Lĩnh vực thể thao vì lợi nhuận

Lĩnh vực thể thao vì lợi nhuận thường mang yếu tố chuyên nghiệp hoặc bán chuyên nghiệp, bởi mục tiêu chủ yếu của lĩnh vực này là mong muốn đem lại lợi nhuận cao. Lĩnh vực này có các tổ chức kinh tế thể thao và tổ chức kinh tế phi thể thao, các hiệp hội nghề nghiệp thể thao, các tổ chức này chủ trì hoặc phối hợp tổ chức các hoạt động thể thao chuyên nghiệp. Trong lĩnh vực này còn có các tổ chức thương mại cung cấp sản phẩm hàng hóa, dịch vụ giá trị gia tăng liên quan đến thể thao và kiếm tiền từ các hoạt động đó. Ngoài ra, các CLB thể thao chuyên nghiệp, các đội tuyển thể thao ở các giải thể thao quốc gia hay quốc tế, các VĐV tham gia các sự kiện thể thao lớn... Mặc dù có thể không tìm được lợi nhuận trực tiếp từ người tiêu dùng thể thao, nhưng họ vẫn cung cấp những giá trị cốt lõi để tạo ra lợi nhuận cho các doanh nghiệp muốn hợp tác với họ, điều này đồng nghĩa với tài sản của họ cũng được gia tăng.

Lĩnh vực này còn có sự tham gia của các nhà sản xuất cung ứng các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ liên quan đến các thể thao như xây dựng công trình (nhà thi đấu, sân vận động, bể bơi...); sản xuất thiết bị, dụng cụ, các nhãn hiệu thời trang thể thao, dịch vụ quảng cáo, quản lý VĐV (cầu thủ), phát triển và bổ sung các chất dinh dưỡng thể thao, vật lý trị liệu, xúc tiến các sự kiện du lịch gắn với thể thao, dịch vụ chăm sóc, tài trợ và quyền sở hữu đội thể thao...

Các tổ chức, doanh nghiệp thể thao và phi thể thao vì lợi nhuận thường thực hiện 4 nhóm sản phẩm hàng hóa, dịch vụ sau:

- Bán vé xem các giải thể thao và các dịch vụ vui chơi thực tế, trên truyền hình và phương tiện truyền thông khác; tổ chức sản xuất và kinh doanh các mặt hàng thể thao có liên quan đến thương hiệu của tổ chức.

- Bán bản quyền tổ chức hoạt động dịch vụ (chủ yếu là tổ chức sự kiện và thi đấu thể thao) cho các đài phát thanh, truyền hình và các phương tiện truyền thông khác.

- Kêu gọi nhà nước đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, công trình thể thao, xem đó như lợi ích gia tăng của tổ chức, đồng thời kêu gọi sự ủng hộ của người dân địa phương.

- Tạo doanh thu bằng cách thu hút các hợp đồng tài trợ từ các tập đoàn, công ty thương mại lớn thông qua nhiều phương thức như tài trợ trực tiếp, mua toàn bộ vé xem thường niên, chuyển nhượng một phần thương hiệu hoặc thực hiện các giao dịch, hợp đồng kinh tế khác.

Giá trị cốt lõi của các tổ chức, doanh nghiệp thể thao chuyên nghiệp là thương hiệu. Nó có tầm quan trọng trong việc thiết lập các mối quan hệ bền vững với các tổ chức khách hàng và cá nhân người tiêu dùng. Nhiều tổ chức thể thao khi xây dựng thương hiệu thường nhấn mạnh đến những giá trị giải trí và biểu diễn thông qua thể thao để thu hút người tiêu dùng.

Ngoài ra, còn có các hoạt động sản xuất và dịch vụ thể thao theo cơ chế thị trường, đề cao tính chuyên nghiệp hóa. Lĩnh vực này tập trung các tổ chức, doanh nghiệp thể thao có mục đích chủ yếu tập trung vào các hoạt động thương mại, dịch vụ với mục đích tìm kiếm lợi nhuận tối đa thông qua việc thỏa mãn nhu cầu và mong muốn của các khách hàng, còn nhiệm vụ phát triển TDTT được đặt ở vị trí thứ hai.

Lĩnh vực thể thao phi lợi nhuận

Trong xu thế phát triển của thể thao hiện đại, ngày càng có nhiều tổ chức thể thao ra đời nằm giữa mục đích vì lợi nhuận của các tổ chức kinh doanh thể thao và vì sức khỏe cộng đồng - đó là các tổ chức thể thao xã hội hoạt động có tính chất phi lợi nhuận.

Gần với các cơ quan quản lý nhà nước về TDTT, các tổ chức thể thao phi lợi nhuận tập trung vào mục tiêu cộng đồng hơn là tìm kiếm lợi nhuận. Tuy nhiên, vì ít được nhà nước hỗ trợ nên các tổ chức thể thao phi lợi nhuận phải tự tìm kiếm các nguồn lực để tồn tại; đồng thời phải tuân thủ các quy định của nhà nước về tính pháp lý nên các tổ chức thể thao phi lợi nhuận cần có tính chuyên nghiệp để phù hợp với nhu cầu và xu hướng phát triển của thể thao cộng đồng. Các tổ chức thể thao này được quản lý và thực hiện chủ yếu bởi những người đam mê tập luyện hoặc yêu thích thể thao. Ở nước ta, các hoạt động phi lợi nhuận, đặc biệt là trong lĩnh vực TDTT còn khá mới, hoạt động manh mún, nhỏ lẻ, nhưng ở các nước phát  triển như Anh, Mỹ, Úc... hoạt động này chính là xương sống của nền thể thao.

Các tổ chức thể thao phi lợi nhuận phát triển mạng lưới xã hội cộng đồng và các nhóm cơ sở địa phương thông qua cung cấp các dịch vụ và hàng hóa thể thao cụ thể, chủ yếu là dịch vụ thể thao. Thông thường, các dịch vụ này xoay quanh việc tổ chức tập luyện, thi đấu thể thao, phát triển các môn thể thao mới, quản lý VĐV, người tham gia tập luyện, các HLV, các quản trị viên dựa trên chính bản thân giá trị cốt lõi của tổ chức. Họ cũng tổ chức các dịch vụ thể thao chuyên nghiệp, thiết lập các nhóm vận động hành lang để tìm kiếm, vận động cho các sự kiện thể thao. Trong lĩnh vực thể thao phi lợi nhuận có thể phân thành 3 loại tổ chức khác nhau:

- Các tổ chức thể thao hoạt động tập luyện, huấn luyện thể thao, có đầu tư dụng cụ, thiết bị thể thao, tổ chức các sự kiện và thi đấu thể thao không chuyên.

- Các tổ chức thể thao quần chúng (như các CLB thể thao cơ sở và các CLB thể thao giải trí).

- Các tổ chức thể thao dịch vụ (các CLB thể thao mang tính dịch vụ, đồng thời sử dụng thể thao như phương tiện để phát triển xã hội).

Trong 3 nhóm trên, nhóm đầu tiên lớn nhất vì nó tích hợp được một lượng lớn các hiệp hội và CLB thể thao. Ở một số nước, đặc biệt là Mỹ, thể thao trong các trường phổ thông và đại học là hình thức phổ biến nhất của khu vực thể thao phi lợi nhuận. Các tổ chức này hoạt động tuy có đặt mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận để tích lũy và phát triển, song vẫn được xem là hoạt động phi lợi nhuận theo hình thức xã hội hóa TDTT. Các tổ chức này tập trung phát triển TDTT thông qua các hoạt động sự kiện thể thao, tổ chức và tham gia các giải thi đấu ở các môn thể thao khác nhau có sự chú ý đến thành tích thể thao và các yếu tố quản lý thể thao đỉnh cao.

Nhìn chung, hoạt động thể thao không thể diễn ra nếu không có sự đồng thuận ở cả 3 lĩnh vực, trong đó nhà nước đóng vai trò quan trọng. Nhà nước quy định phạm vi hoạt động thể thao, xây dựng và ban hành các chính sách đối với thể thao, hỗ trợ tài chính và cung cấp đất đai, xây dựng, bảo trì cơ sở vật chất, công trình thể thao dưới các hình thức hoạt động phi lợi nhuận và xây dựng môi trường pháp lý để các tổ chức hoặc doanh nghiệp thể thao kinh doanh hàng hóa, tổ chức các dịch vụ thể thao chuyên nghiệp. Còn các tổ chức, doanh nghiệp thể thao tiến hành huấn luyện, thi đấu, nuôi dưỡng, quản lý VĐV và các tuyển năng khiếu thể thao thông qua các hoạt động tìm kiếm lợi nhuận và các nguồn tài trợ từ các doanh nghiệp thể thao và phi thể thao. Các tổ chức, doanh nghiệp thể thao vì lợi nhuận và phi lợi nhuận  cần hoạt động chuyên nghiệp như doanh nghiệp thực thụ thì mới đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập với nền thể thao tiên tiến của thế giới hiện nay.

TS. Võ Văn Vũ (Trường Đại học TDTT Đà Nẵng)

Bình luận (0)
Gửi