rss
Thứ ba, 19/06/2018 | 21:36 GMT+7

Giá trị còn mãi với thời gian

Cập nhật 11:51 ngày 30/01/2018
(Văn hóa) - Vừa qua, hai di sản văn hóa của Việt Nam là bài Chòi Trung bộ và hát Xoan – Phú Thọ đã chính thức được vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Sau nhiều lần cân lên lại đặt xuống, với cuộc hành trình không hề nhẹ nhàng thì đây được coi là thành quả đáng vui mừng cho công tác phát triển di sản Việt ra với thế giới…
 
Bài Chòi – từ văn hóa dân gian thuần túy…
 
Hình ảnh: Giá trị còn mãi với thời gian số 1
 
 
Cho đến ngày hôm nay, loại hình nghệ thuật bài Chòi có lẽ đã có thời gian hình thành và phát triển hàng trăm năm. Đây là sản phẩm văn hóa tinh thần khởi nguồn từ đời sống hàng ngày của người lao động hồn nhiên, chất phác nơi mảnh đất Nam Trung Bộ. Đứng xen giữa các loại hình nghệ thuật khác, bài Chòi gần như không bị lai tạp cả về âm nhạc, lời ca cũng như cách diễn.
 
Theo thời gian, cũng vì sự biến đổi cho phù hợp với thời đại và du khách muốn thưởng thức thì nội dung của nghệ thuật diễn xướng cũng có sự phát triển. Từ một anh Hiệu hô những câu thoại ngắn, tiến lên hình thức cao hơn là những câu hô dài 4 câu, 10 câu, 20 câu, rồi tới những trích đoạn trong các truyện dân gian và hô cả những trích đoạn tuồng của Đào Tấn như: Quan công hồi cổ thành, Hộ sanh đàn…với những động tác biểu diễn cách điệu để thể hiện hình tượng nhân vật và khi diễn tả, những lớp tuồng xen kẽ thì anh Hiệu phải hát khách, hát nam và hát tấu mã…Nhìn chung, dù có diễn tả những nội dung mở rộng với nhiều nhân vật, nhưng bài Chòi vẫn phải giữ được những làn điệu gốc là Xuân nữ, Xàng xê, Cổ bản, Hồ quảng…Người nghe không thể chấp nhận nếu trong buổi biểu diễn bài chòi mà thiếu bốn làn điệu gốc nêu trên.
 
ở những nơi có bài chòi, dù tính phổ biến có thể nhiều ít khác nhau nhưng với tính dân dã, mộc mạc và vui nhộn, nghệ thuật dân gian bài chòi theo thời gian thu hút rất nhiều người tham gia và cổ vũ. Ý nghĩa của nó không chỉ là một hình thức sinh hoạt văn nghệ đơn thuần mà còn là môi trường giao tiếp cộng đồng, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia.
 
Qua trá trình nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản trong dân gian cũng như trên sân khấu, đồng thời nhận được nhiều sự quan tâm của các cấp lãnh đạo ngành, từ trung ương đến địa phương và nhất là sự mến mộ yêu thích của nhân dân, nghệ thuật bài Chòi đã từng bước vượt qua những áp lực, tác động của cơ chế thị trường và xu hướng thương mại hóa nghệ thuật để từng bước khẳng định mình với sự trường tồn bền vững với thời gian và chính thức được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
 
Theo đánh giá của giới chuyên môn, việc bài Chòi trở thành di sản ghi nhận sự cố gắng của đông đảo các thế hệ nghệ nhân, nghệ sỹ và sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp chính quyền, ngành văn hóa cơ sở cũng như Trung ương.
 
Hát Xoan – thành quả cho những nỗ lực không ngừng nghỉ
 
Hình ảnh: Giá trị còn mãi với thời gian số 2
 
 
Song hành với đầy đủ cảm xúc và vinh dự cùng bài chòi, trong danh sách Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại lần này, chúng ta vui mừng khi có thêm hát Xoan Phú Thọ. Có thể nói, so với bài chòi, hát Xoan Phú Thọ có một hành trình đầy gian nan và thử thách. Sau 6 năm thực hiện nghiêm túc công tác giữ gìn, bảo tồn và khôi phục loại hình nghệ thuật này trong cộng đồng, theo cam kết với UNESCO, trải qua rất nhiều lần cân nhắc và đắn đo, cuối cùng thì loại hình nghệ thuật này đã được đặc cách chuyển từ Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp sang là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
 
Nói về công tác bảo tồn, bảo vệ, ở thời điểm đó hát Xoan còn lại với hơn 100 đào, kép, trong đó phân nửa là đã bước vào tuổi lục tuần và chỉ có 7 trong số các nghệ nhân hơn 80 tuổi còn khả năng thực hành và truyền dạy. Sau 6 năm nỗ lực không mệt mỏi, Phú Thọ đã đưa môn nghệ thuật nổi bật của mình vào thực hành thường xuyên tại 4 phường Xoan gốc của tỉnh Phú Thọ và 101 CLB hát Xoan cấp tỉnh, cấp huyện với hơn 1900 người tham gia thực hành hát Xoan, tăng gấp hàng chục lần so với trước.
 
Ngay ở cấp xã, thật đáng khen khi đã thành lập được 42 CLB với hơn 1300 thành viên. Ngoài ra, Phú Thọ còn rất tập trung trong việc đưa hát Xoan vào học đường với 100% số trường học các cấp từ mầm non, tiểu học, THCS, THPT có truyền dạy hát Xoan thông qua bộ môn âm nhạc và chương trình học ngoại khóa với các bài hát Xoan phù hợp. Tỉnh Phú Thọ cũng là địa phương đi đầu trong việc vinh danh, phong tặng danh hiệu Nghệ nhân hát xoan cho 52 nghệ nhân.
 
Bên cạnh đó, Phú Thọ cũng không ngừng đầu tư, tu bổ các di tích gắn với sự ra đời của hát xoan đã được đặc biệt quan tâm; 20 di tích đình, miếu được bảo tồn, tôn tạo đủ điều kiện cho trình diễn hát Xoan thờ thần. Bên cạnh đó, công tác giáo dục, quảng bá gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được chú trọng với sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp chính quyền, đoàn thể, góp phần đưa di sản đến gần với đời sống cộng đồng.
 
Có thể nói, những nỗ lực bảo tồn và phát huy các giá trị di sản của mỗi địa phương đã giúp mỗi di sản được bước lên một tầm cao mới. Việc được ghi danh có ý nghĩa quan trọng, góp phần quảng bá và khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam cùng những cam kết của chúng ta đối với công tác bảo tồn, gìn giữ các giá trị văn hóa của nhân loại, đề cao tôn trọng đa dạng văn hóa, gắn kết cộng đồng, khuyến khích đối thoại giữa các cá nhân, các cộng đồng và các dân tộc khác nhau vì sự khoan dung, tình yêu và lòng bác ái đúng theo tôn chỉ và mục tiêu cao đẹp của UNESCO.
 
Minh Minh
      
 
Bình luận (0)
Gửi