rss
Thứ bảy, 18/11/2017 | 21:04 GMT+7

Mô hình tâm lý của VĐV bóng đá và ứng dụng của nó vào công tác tuyển chọn VĐV năng khiếu

Cập nhật 14:14 ngày 28/07/2017
(Lý luận & Thực tiễn) - Trong một vài năm gần đây, bóng đá Việt Nam không còn giữ được vị thế của một nền bóng đá mạnh trong khu vực. Lý giải thực trạng trên thì có nhiều nguyên nhân nhưng đáng quan tâm nhất đó là sự hẫng hụt về lực lượng. Lớp cầu thủ thành danh nay đã lớn tuổi và đang lần lượt từ giã bóng đá đỉnh cao để lại một khoảng trống lớn trong khi nguồn VĐV kế cận còn quá mỏng và thiếu đồng bộ.
MỞ ĐẦU
 
Trong một vài năm gần đây, bóng đá Việt Nam không còn giữ được vị thế của một nền bóng đá mạnh trong khu vực. Lý giải thực trạng trên thì có nhiều nguyên nhân nhưng đáng quan tâm nhất đó là sự hẫng hụt về lực lượng. Lớp cầu thủ thành danh nay đã lớn tuổi và đang lần lượt từ giã bóng đá đỉnh cao để lại một khoảng trống lớn trong khi nguồn VĐV kế cận còn quá mỏng và thiếu đồng bộ. Những yêu cầu cao đặt ra cho công tác tuyển chọn, quy trình cũng như công nghệ đào tạo VĐV bóng đá trẻ càng trở nên cấp bách nếu bóng đá Việt nam muốn giữ vững những thành tích đã đạt được trong những năm qua, cũng như đưa trình độ bóng đá Việt nam vượt ra khỏi Đông nam á, từng bước tiếp cận với trình độ bóng đá châu lục.
 
 1. Quan điểm tâm lý về tuyển chọn tài năng trẻ
 
Vấn đề tuyển chọn, đào tạo các tài năng thể thao trẻ được xem xét dưới nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau như giáo dục học, tâm lý học, điều khiển học. Theo quan điểm của tâm lý học, tài năng thể thao là các đặc điểm tâm sinh lý của con người tạo nên những tiền đề quyết định sự thành công trong một môn thể thao nào đó, phản ánh hiệu quả cao của các hoạt động thể chất, tâm lý của VĐV dựa trên tư chất bẩm sinh. Đồng thời thành tích thể thao xuất chúng là mối quan hệ biện chứng giữa việc phát hiện tài năng với môi trường đào tạo và bồi dưỡng tài năng đó. Đó là một quá trình sư phạm có định hướng dài hạn.
 
Tuyển chọn VĐV khác với tuyển chọn nghề nghiệp ở chỗ nó phải dự báo được thành tích thể thao của người được tuyển chọn trong khoảng 6 – 10 năm sau. Do đó phải tính đến nhiều yếu tố khác nhau tác động đến sự phát triển theo lứa tuổi và ảnh hưởng đến quá trình đào tạo. Tuyển chọn thể thao nhằm phát hiện năng khiếu thể thao. Cái khó là ở chỗ các HLV và các chuyên gia tuyển chọn phải dự báo được những tài năng thể thao chưa được bộc lộ hoặc bộc lộ rất ít và đang còn trong giai đoạn tiềm ẩn.
 
Năng khiếu, tài năng, nhân tài là những khái niệm để chỉ những khả năng của con người trong hoạt động sáng tạo mà đặc trưng chủ yếu của hoạt động đó là đem lại một cái gì đó mới về chất, độc đáo, riêng biệt và không trùng lặp.
 
Năng khiếu là những đặc điểm cá nhân làm tiền đề để thực hiện có hiệu quả một hoạt động nào đó. Năng khiếu là những đặc điểm cá nhân ở dạng tiềm ẩn. Năng khiếu thể thao là những đặc điểm cá nhân có thể phát triển thành những tiền đề để đạt thành tích cao trong một môn thể thao nào đó, là những mầm mống tư chất ban đầu, chưa biểu hiện trực tiếp bằng kết quả hoạt động thể thao.
 
 Theo quan điểm tâm lý học, năng khiếu thể thao là sự kết hợp đặc biệt về chất những đặc điểm giải phẫu tâm lý và sinh lý của từng cá thể trên cơ sở đó có thể đạt được thành tích thể thao. Khả năng đạt thành tích nhiều hay ít trong một môn thể thao nào đó phụ thuộc vào mức độ và khối lượng của sự kết hợp ấy.
 
Tài năng thể thao chính là sự tổng hòa những đặc điểm rất đa dạng về hình thái, chức năng tâm lý và những đặ điểm khác của con người kết hợp với sự tập luyện kiên trì, lâu dài để đạt được những thành tích xuất sắc trong những môn thể thao cụ thể.
 
Ngoài việc xem xét đến các khía cạnh khác trong tuyển chọn VĐV như y sinh học, sư phạm, xã hội, các mặt về tâm lý cần được đánh giá khi tuyển chọn. Hoạt động trong lĩnh vực thể thao thành tích cao luôn phải vượt chính mình dưới tác động của các bài tập thể lực – tâm lý ở mức độ luôn tới hạn thể hiện bằng LVĐ lớn, đòi hỏi VĐV những năng lực thể chất tâm lý.
 
 Một vấn đề cần thiết là những phương pháp nào là cần thiết cho từng giai đoạn tuyển chọn. Theo các nhà khoa học tâm lý thì những đặc điểm thần kinh, khí chất và nhân cách của VĐV là vô cùng quan trọng vì đó là những thuộc tính tâm lý có tính ổn định cao.
 
Các phương pháp tâm lý giúp HLV phân biệt được những phẩm chất ý chí, trạng thái cảm xúc là những thành phần có tính cơ động cao. Chính tính cơ động giúp HLV dự đoán được độ tin cậy của VĐV trong thi đấu cũng như các hành vi của VĐV trong những tình huống khác nhau.
 
Trong các dự báo tâm lý bất kỳ một phương pháp nào dù có hoàn thiện đến đâu cũng không thể đem lại một bức tranh tâm lý trọn vẹn của VĐV mà nó chỉ bộc lộ một phần, một khía cạnh nào đó. Vì vậy để dự báo tâm lý các nhà chyên môn phải xem xét chúng một cách tổng thể trong một hệ thống các phương pháp chẩn đoán tâm lý. Đồng thời các HLV phải lưu ý rằng tuyển chọn tâm lý là một quá trình vì các phẩm chất, khả năng tâm lý luôn biến đổi theo thời gian và điều kiện cụ thể. Những đặc điểm tâm lý luôn chịu sự chi phối của hoàn cảnh tự nhiên và môi trường giáo dục, tính tích cực của chủ thể đồng thời chúng luôn có sự tác động tương hỗ lẫn nhau. Chính vì vậy việc tuyển chọn tâm lý phải được tiến hành trong chính những mối quan hệ đó ở từng cá nhân cụ thể và trong nhóm.
 
2. Mô hình tâm lý của VĐV Bóng đá và ứng dụng của nó vào công tác tuyển chọn VĐV năng khiếu
 
* Mô hình tâm lý
* Các test tâm lý trong tuyển chọn VĐV môn bóng đá
 - Loại hình thần kinh:
 Đối tượng phải thực hiện trắc nghiệm trên 3 biểu mẫu với 3 yêu cầu khác nhau trong thời gian 5 phút cho mỗi biểu. Sau khi xử lý bằng cách tính điểm, phần trăm sai sót để so sánh với bảng chuẩn
 
 

Hình ảnh: Mô hình tâm lý của VĐV bóng đá và ứng dụng của nó vào công tác tuyển chọn VĐV năng khiếu số 1
 
 - Thời gian phản xạ
 +  Phản xạ đơn: Khi có tín hiệu đơn (một tần số, một cường độ) thì VĐV phải tắt tín hiệu càng nhanh càng tốt
   Kết quả được đánh giá như sau:
 
Hình ảnh: Mô hình tâm lý của VĐV bóng đá và ứng dụng của nó vào công tác tuyển chọn VĐV năng khiếu số 2

 

+ Phản xạ phức: Khi có tín hiệu phức (hai tần sô, hai cường độ) thì VĐV phải tắt tín hiệu quy định càng nhanh, càng chính xác càng tốt
  Kết quả được đánh giá như sau

Hình ảnh: Mô hình tâm lý của VĐV bóng đá và ứng dụng của nó vào công tác tuyển chọn VĐV năng khiếu số 3
 
 - Đánh giá năng lực chú ý tổng hợp: Sử dụng bảng 25 ô số, mỗi ô được chia thành 2 theo đường chéo – nửa trên là các số tự nhiện được xếp đúng thứ tự từ nhỏ đến lớn, nửa dưới là các số đó bị đảo lộn một cách ngẫu nhiên.  Đối tượng phải tìm theo đúng trật tự con số nửa dưới của ô(chữ số màu đỏ) từ nhỏ đến lớn và ghi lại chữ số màu đen cùng ô tương ứng vào bảng nhỏ ở dưới(ghi từ trái sang phải, hết hành trên xuống hàng dưới). Yêu cầu thực hiện nhanh và chính xác.
 
Thang điểm chuẩn là :
P = 1/ ( 25 – n)          P: Hiệu suất chú ý
 T : thời gian hoàn thành thí nghiệm
 n : sai số
Giá trị của P càng nhỏ thì hiệu suất chú ý càng tốt
 
  Kết quả được đánh giá như sau
 
 
 
Hình ảnh: Mô hình tâm lý của VĐV bóng đá và ứng dụng của nó vào công tác tuyển chọn VĐV năng khiếu số 4
 
- Đánh giá năng lực trí nhớ thị giác:
 
 Mẫu trắc nghiệm gồm 4 biểu mẫu, trong mỗi biểu mẫu có 7 loại ký hiệu khác nhau và chúng được sắp xếp theo một trật tự nhất định, đối tượng ghi kết quả vào 4 biểu trắng. VĐV được quan sát mỗi biểu mẫu trong 30s, thời gian được ghi lại 45s. Khi có hiệu lệnh vẽ thì cố gắng nhớ và vẽ lại các hình cho đúng với vị trí và cấu trúc của nó trong 45s, tiếp tục làm thí nghiệm cho tới khi kết thúc 4 biểu mẫu
Kết quả được đánh giá theo công thức:
P = n/28 x 100%         P: hiệu suất trí nhớ thị giác
  n: số vẽ đúng
Hiệu suất trí nhớ thị giác càng cao thì giá trị tuyệt đối của P càng lớn
 
KẾT LUẬN
 
Nghiên cứu về công nghệ đào tạo VĐV trẻ nói chung và bóng đá nói riêng đã trở thành chiến lược trong công tác đào tạo nhân tài thể thao ở nhiều nước tiên tiến trên Thế giới. Hiệu quả đào tạo VĐV trẻ phụ thuộc vào một loạt các yếu tố đặc trưng của công tác huấn luyện nhưng trong đó huấn luyện tâm lý cho VĐV đóng một vai trò quan trong. Huấn luyện tâm lý nằm trong quá trình huấn luyện nhằm phát triển và hoàn thiện những biểu hiện tâm lý quan trọng nhất của VĐV. Điều này có ý nghĩa quan trọng vì bóng đá là một môn tập thể, thành tích của đội bóng phụ thuộc vào từng cá nhân VĐV, do vậy mỗi VĐV cần phải luôn có trạng thái tâm lý sẵn sàng và sự ổn định tâm lý trong các tình huống căng thẳng biến đổi của tập luyện và thi đấu. Khả năng lập được thành tích thể thao cao phụ thuộc vào mức độ biểu hiện tối đa trình độ kỹ chiến thuật, thể lực dưới tác động của các tác nhân kích thích bên ngoài cũng như các nỗ lực, động cơ bên trong của việc phấn đấu giành thành tích thể thao cao. Trình độ chuẩn bị tâm lý phải phù hợp với trình độ chuẩn bị về chuyên môn. Các quá trình, trạng thái tâm lý của VĐV bóng đá diễn ra rất đa dạng và phức tạp, với các kích thích đa chiều như di chuyển của đối thủ, quy định của luật lệ và các ảnh hưởng bên ngoài như trình độ đối thủ, tính chất cuộc thi đấu, thái độ khán giả, các thay đổi về môi trường, nhiệt độ, mặt sân, không gian thi đấu. Do đó việc nắm vững các năng lực, phẩm chất tâm lý của từng cá nhân VĐV sẽ giúp cho các HLV chủ động trong việc lựa chọn biện pháp, phương pháp huấn luyện nhằm điều chỉnh trạng thái tâm lý cho VĐV giúp họ dần dần từng bước có tâm lý ổn định và phù hợp với trình độ thi đấu ngày càng cao
 
Bình luận (0)
Gửi